در آموزش عالی ایران «نظام مدیریت دانشگاهی» ساختار بیش از اندازه هرمی و متمرکز به خود گرفته و فضای مداخله­ ی حداقلی را برای ذی ­نفعان بالاخص دانش­جویان به وجود آورده که این موضوع برخی حوزه ­های عملکردی دانشگاه ­ها را با چالش روبه ­رو ساخته است. تحقیقات نشان می ­دهد عدم توسعه­ ی مناسب فرهنگ مشارکتی در دانشگاه ­ها یکی از علل عمده­ ی مطرح­ شده در این زمینه می ­باشد. هدف این پژوهش طراحی سازوکار ارتقای مشارکت دانش­جویان در نظام مدیریت دانشگاهی مبتنی بر توسعه ­ی مؤلفه ­های فرهنگی به مطالعه می ­باشد. در این تحقیق ابتدا با بهره­ گیری از روش کیفی مؤلفه­ های مؤثر فرهنگی بر مشارکت دانش­جویان شناسایی و اولویت ­بندی شد، پس از آن با به ­کارگیری روش کمّی و با استفاده از ابزار پرسش­نامه و نمونه­ ی آماری381 نفر از دانش­جویان دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، به عنوان مطالعه­ ی موردی تحقیق داده های آماری جمع ­آوری شد و با کمک نرم افزارSPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. بر اساس یافته ­های این پژوهش مشارکت دانش­جویان در نظام مدیریت دانشگاهی ایران بر اساس مؤلفه ­های فرهنگی وضعیت مطلوبی ندارد و شکل­ گیری فرآیندهای غیر تعاملی، عدم تمایل به کار گروهی، تمرکزگرایی دانشگاه­ ها، نبود ساختارهای مناسب مشارکتی در کنار ضعف مؤلفه ­های فرهنگی از موانع مهم آن به شمار می­آیند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که 42 مؤلفه ­ی فرهنگی و اجتماعی در 4 بعد نهادی(12 مؤلفه)، بعد نگرشی(13 مؤلفه)، بعد رفتاری(8 مؤلفه) و بعد ارزشی(9 مؤلفه) بر ارتقای مشارکت دانش­جویان در نظام مدیریت دانشگاهی ایران مؤثر می­ باشند، تقویت این مؤلفه­ ها در چارچوب سازو کار پیشنهادی این تحقیق می­ تواند به ارتقای نظام مدیریت دانشگاهی در قالب یک «نظام شورایی» منجر شود.