گرایش های مختلف پست فوردیسم

نویسنده : دکتر نورالدین جعفری

2024.01.15

IR6364587064880288

Researcher ID 0009-0687-7755

Dr.n.jafary@gmail.com

چکیده

پست فوردیسم یک اصطلاح است که برای توصیف تغییرات در روش های تولید، مصرف، رقابت و نوآوری در دوران مدرن مورد استفاده قرار می گیرد. این اصطلاح به طور معمول به سه حوزه فکری تقسیم می شود: حوزه تنظیم، تخصصی سازی انعطاف پذیر و نئو-شومپتریسم. این مقاله با هدف بررسی و مقایسه این سه گرایش نوشته شده است. در این مقاله، ابتدا تعریف و مفهوم پست فوردیسم و رابطه آن با فوردیسم ارائه شده است. سپس، ویژگی ها، مزایا و معایب هر یک از سه گرایش مورد بررسی قرار گرفته است. در نهایت، نتیجه گیری و پیشنهاداتی برای تحقیقات بعدی ارائه شده است.

کلمات کلیدی:

پست فوردیسم، فوردیسم، حوزه تنظیم، تخصصی سازی انعطاف پذیر، نئو-شومپتریسم

مقدمه

فوردیسم یک مدل سازماندهی تولید است که بر پایه خط مونتاژ، تقسیم کار، استانداردسازی محصولات و مصرف جمعی بنا شده است. این مدل از سال ۱۹۱۰ تا ۱۹۶۰ در آمریکا و کشورهای صنعتی دیگر غالب بود و منجر به رشد چشمگیر اقتصادی و اجتماعی شد. اما از دهه ۱۹۷۰ به بعد، با پیشرفت فناوری، جهانی شدن، تنوع تقاضا و رقابت، فوردیسم با بحران مواجه شد و نیاز به تغییر و تطبیق با شرایط جدید احساس شد. این تغییرات منجر به پیدایش پست فوردیسم شد که یک اصطلاح چتری برای توصیف روش های جدید تولید و مصرف است. پست فوردیسم بر پایه تولید انعطاف پذیر، فردی سازی محصولات و مصرف، نوآوری و رقابت بنا شده است. پست فوردیسم به طور معمول به سه حوزه فکری تقسیم می شود: حوزه تنظیم، تخصصی سازی انعطاف پذیر و نئو-شومپتریسم. این سه گرایش از نظریه ها، روش ها و دیدگاه های متفاوتی برای تحلیل پست فوردیسم استفاده می کنند. در این مقاله، با هدف بررسی و مقایسه این سه گرایش، ابتدا تعریف و مفهوم پست فوردیسم و رابطه آن با فوردیسم ارائه شده است. سپس، ویژگی ها، مزایا و معایب هر یک از سه گرایش مورد بررسی قرار گرفته است. در نهایت، نتیجه گیری و پیشنهاداتی برای تحقیقات بعدی ارائه شده است.

بدنه اصلی

تعریف و مفهوم پست فوردیسم

پست فوردیسم یک اصطلاح است که برای توصیف رشد روش های جدید تولید که بر پایه تولید انعطاف پذیر، فردی سازی روابط کار و تفکیک بازارها به بخش های مجزا است پس از فروپاشی تولید فوردیستی استفاده می شود. تولید فوردیستی مدل غالب سازماندهی تولید از سال ۱۹۱۰ تا ۱۹۶۰ بود که منجر به رشد چشمگیر بخش تولید آمریکا و تثبیت آن به عنوان یک قدرت صنعتی شد. این مدل بر پایه مدل خط مونتاژ، که توسط هنری فورد به کمال رسید، بود. فوردیسم بر پایه اصول زیر بنا شده بود:

- تقسیم کار به وظایف ساده و تکراری

- استانداردسازی محصولات و قطعات

- کاهش هزینه ها و افزایش تولید

- افزایش دستمزد کارگران و کاهش ساعات کار

- افزایش مصرف جمعی و تقاضا

فوردیسم باعث ایجاد یک چرخه مثبت بین تولید، مصرف و رشد اقتصادی شد. اما از دهه ۱۹۷۰ به بعد، با پیشرفت فناوری، جهانی شدن، تنوع تقاضا و رقابت، فوردیسم با بحران مواجه شد و نیاز به تغییر و تطبیق با شرایط جدید احساس شد. این تغییرات منجر به پیدایش پست فوردیسم شد که یک اصطلاح چتری برای توصیف روش های جدید تولید و مصرف است. پست فوردیسم بر پایه اصول زیر بنا شده است:

- تولید انعطاف پذیر بر اساس تقاضای مشتری

- افزایش آلودگی، اسراف و تخریب محیط زیست

- افزایش تنش های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی

- افزایش بی ثباتی، نااطمینانی و ریسک

تخصصی سازی انعطاف پذیر

تخصصی سازی انعطاف پذیر یک گرایش پست فوردیستی است که بر پایه تحلیل نقش بازار و روابط کار در تولید و مصرف است. این گرایش از نظریه های نئو-کلاسیکی و نئو-مارکسیستی الهام گرفته است و معتقد است که پست فوردیسم یک مرحله جدید از توسعه اقتصادی است که نیازمند تغییر در ساختارهای بازار و روابط کار است. این گرایش از نظریه تخصصی سازی انعطاف پذیر، که توسط مایکل پیورت و چارلز سابل ارائه شده است، استفاده می کند. این نظریه می گوید که تولید فوردیستی بر پایه تخصصی سازی عمودی بود که شامل تقسیم کار بین شرکت ها و کارخانه ها بود. اما تولید پست فوردیستی بر پایه تخصصی سازی افقی است که شامل تقسیم کار بین کارگران و تیم ها است. این تخصصی سازی انعطاف پذیر باعث افزایش کیفیت، تنوع و نوآوری محصولات و افزایش مهارت ها، انعطاف پذیری و همکاری کارگران می شود.

ویژگی های تخصصی سازی انعطاف پذیر عبارتند از:

- تولید انعطاف پذیر بر اساس تقاضای مشتری

- تخصصی سازی افقی بر اساس تقسیم کار بین کارگران و تیم ها

- تکنولوژی های پیشرفته بر اساس استفاده از دانش و اطلاعات

- تیم کاری بر اساس همکاری و یادگیری مشترک

- کارگران مهارت بالا بر اساس آموزش و توسعه

مزایای تخصصی سازی انعطاف پذیر عبارتند از:

- افزایش کیفیت، تنوع و نوآوری محصولات

- افزایش رضایت مشتریان و وفاداری آن ها

- افزایش مهارت ها، انعطاف پذیری و همکاری کارگران

- افزایش بهره وری و کاهش هزینه ها

- افزایش رشد اقتصادی و جهانی شدن

معایب تخصصی سازی انعطاف پذیر عبارتند از:

- افزایش نابرابری، بیکاری، فقر و انحصار

- افزایش آلودگی، اسراف و تخریب محیط زیست

- افزایش تنش های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی

- افزایش بی ثباتی، نااطمینانی و ریسک

نئو-شومپتریسم

نئو-شومپتریسم یک گرایش پست فوردیستی است که بر پایه تحلیل نقش نوآوری و رقابت در تولید و مصرف است. این گرایش از نظریه های نئو-شومپتریستی و نئو-اسکولزیستی الهام گرفته است و معتقد است که پست فوردیسم یک مرحله جدید از توسعه اقتصادی است که نیازمند تغییر در ساختارهای نوآوری و رقابت است. این گرایش از نظریه چرخه های طولانی، که توسط جوزف شومپتر و کوندراتیف ارائه شده است، استفاده می کند.

مقاله کامل را در سیویلیکا، علم نت و سایر پایگاه های علمی بخوانید.