ا# سوخو ۳۵ و ایران: آیا روسیه همانند سامانه اس ۳۰۰، ایران را به بازی گرفته است؟

نویسنده : دکتر نورالدین جعفری هزارانی

Researcher ID 0009-0687-7755

Dr.n.jafary@gmail.com

## چکیده

سوخو ۳۵ یکی از پیشرفته‌ترین جنگنده‌های نسل چهارم روسیه است که قابلیت‌های مانور، رادارگریزی، جنگ الکترونیک و حمل انواع موشک‌ها را دارد. ایران به دنبال تقویت نیروی هوایی خود از طریق خرید این جنگنده است. اما آیا روسیه واقعاً مایل به فروش سوخو ۳۵ به ایران است؟ یا اینکه مانند سامانه دفاع هوایی اس ۳۰۰، ایران را به بازی گرفته و به دلایل سیاسی و اقتصادی از انجام این معامله خودداری می‌کند؟ در این مقاله به بررسی این سوال پرداخته‌ایم و نشان داده‌ایم که روسیه از نظر فنی و تولیدی قادر به فروش سوخو ۳۵ به ایران است، اما از نظر سیاسی و امنیتی با مشکلات و چالش‌های زیادی روبرو است. ما نتیجه گرفته‌ایم که روسیه برای فروش سوخو ۳۵ به ایران، باید با فشارهای آمریکا، اسرائیل و عربستان سعودی مقابله کند و همچنین از اثرات منفی این معامله بر روی روابط خود با کشورهای دیگر خریدار سوخو ۳۵ مانند چین و هند اطمینان حاصل کند.

## کلمات کلیدی

سوخو ۳۵، ایران، روسیه، جنگنده، نسل چهارم، معامله، تحریم

## مقدمه

سوخو ۳۵ یک جنگنده چند منظوره نسل چهارم است که توسط شرکت سوخوی روسیه طراحی و ساخته شده است. این جنگنده یک نسخه بهبود یافته از سوخو ۲۷ است که دارای قابلیت‌های بالای مانور، رادارگریزی، جنگ الکترونیک و حمل انواع موشک‌ها است. سوخو ۳۵ از سال ۲۰۰۸ به صورت آزمایشی پرواز کرده و از سال ۲۰۱۴ به نیروی هوایی روسیه تحویل داده شده است. تاکنون تنها چین از کشورهای خارجی است که ۲۴ فروند از این جنگنده را خریداری کرده است. [^1^][1]

ایران به عنوان یک کشور منطقه‌ای که با تهدیدات امنیتی مختلفی روبرو است، به دنبال تقویت نیروی هوایی خود از طریق خرید جنگنده‌های پیشرفته است. ایران در گذشته از روسیه سامانه دفاع هوایی اس ۳۰۰ را خریداری کرده است که پس از تأخیرهای زیاد، در سال ۲۰۱۶ به ایران تحویل داده شد. [^2^][2] ایران همچنین از روسیه درخواست خرید جنگنده سوخو ۳۵ را نیز داشته است که تاکنون به نتیجه نرسیده است. [^3^][3]

با این حال، سوالی که پیش می‌آید این است که آیا روسیه واقعاً مایل به فروش سوخو ۳۵ به ایران است؟ یا اینکه مانند سامانه اس ۳۰۰، ایران را به بازی گرفته و به دلایل سیاسی و اقتصادی از انجام این معامله خودداری می‌کند؟ در این مقاله به بررسی این سوال پرداخته‌ایم و نشان داده‌ایم که روسیه از نظر فنی و تولیدی قادر به فروش سوخو ۳۵ به ایران است، اما از نظر سیاسی و امنیتی با مشکلات و چالش‌های زیادی روبرو است. ما نتیجه گرفته‌ایم که روسیه برای فروش سوخو ۳۵ به ایران، باید با فشارهای آمریکا، اسرائیل و عربستان سعودی مقابله کند و همچنین از اثرات منفی این معامله بر روی روابط خود با کشورهای دیگر خریدار سوخو ۳۵ مانند چین و هند اطمینان حاصل کند.

## بدنه اصلی

### قابلیت‌های سوخو ۳۵

سوخو ۳۵ یک جنگنده چند منظوره نسل چهارم است که می‌تواند در نقش‌های مختلفی مانند جنگنده برتری هوایی، حمله به زمین، پشتیبانی نزدیک، شناسایی و رهبری و جنگ الکترونیک عمل کند. این جنگنده دارای ویژگی‌های زیر است: [^4^][4]

- موتور: سوخو ۳۵ دارای دو موتور توربوفن AL-41F1S است که هر کدام توان ۱۴۲ کیلونیوتن را در حالت پس‌سوزش ارائه می‌دهند. این موتورها دارای قابلیت فراگیرد (thrust vectoring) هستند که به جنگنده امکان مانورهای پیچیده و افزایش ضریب برتری هوایی می‌دهند. ⁵[5]

- رادار: سوخو ۳۵ مجهز به رادار فازی Irbis-E است که یک رادار نیمه فعال با آنتن فازی است. این رادار می‌تواند هدف‌های هوایی با مساحت مقطع راداری ۳ متر مربع را در فاصله ۴۰۰ کیلومتر شناسایی کند و همزمان ۳۰ هدف را ردیابی و ۸ هدف را هدایت کند. ⁶[6]

- جنگ الکترونیک: سوخو ۳۵ دارای سیستم جنگ الکترونیک Khibiny-M است که می‌تواند سیگنال‌های رادار دشمن را مزاحمت دهد، فرکانس‌های رادار را تشخیص دهد، سیگنال‌های رادار را تقویت یا ضعیف کند و از خود جنگنده یا هدف‌های دیگر پوشش دهد. ⁷[7]

- موشک‌ها: سوخو ۳۵ می‌تواند انواع موشک‌های هوا به هوا، هوا به زمین و هوا به دریا را حمل کند. این جنگنده دارای ۱۲ نقطه آویز است که می‌تواند تا ۸ تن موشک یا بمب را بردارد. برخی از موشک‌هایی که سوخو ۳۵ می‌تواند استفاده کند عبارتند از: [8]

- R-27: یک موشک هوا به هوا متوسط برد با هدایت راداری یا الکترونیکی که می‌تواند هدف‌هایی را در فاصله ۱۰۰ کیلومتر و ارتفاع ۲۷ کیلومتر ضربه بزند.

- R-73: یک موشک هوا به هوا کوتاه برد با هدایت تصویری که می‌تواند هدف‌هایی را در فاصله ۳۰ کیلومتر و ارتفاع ۲۰ کیلومتر ضربه بزند. این موشک دارای قابلیت فراگیرد است و می‌تواند مانورهای شدید را دنبال کند.

- R-77: یک موشک هوا به هوا متوسط برد با هدایت فعال راداری که می‌تواند هدف‌هایی را در فاصله ۱۱۰ کیلومتر و ارتفاع ۲۵ کیلومتر ضربه بزند. این موشک دارای قابلیت فایر اند فورگت (fire and forget) است که به معنی این است که پس از شلیک، نیازی به هدایت از سوی جنگنده ندارد.

- Kh-31: یک موشک هوا به زمین یا هوا به دریا با سرعت فراصوت که می‌تواند هدف‌هایی را در فاصله ۲۵۰ کیلومتر ضربه بزند. این موشک دارای نسخه‌های مختلفی است که می‌توانند رادارها، کشتی‌ها یا خطوط انتقال برق را هدف قرار دهند.

- Kh-59: یک موشک هوا به زمین با هدایت تلویزیونی یا لیزری که می‌تواند هدف‌های ثابت یا متحرک را در فاصله ۱۱۵ کیلومتر ضربه بزند. این موشک دارای سربار انفجاری ۳۱۰ کیلوگرم است و می‌تواند از پروفیل پایین پرواز کند تا از شناسایی توسط رادار دشمن جلوگیری کند.

### توانایی تولیدی و فنی روسیه

روسیه به عنوان یکی از قدرت‌های هوانوردی جهان، دارای توانایی تولیدی و فنی بالایی در زمینه ساخت جنگنده‌های نسل چهارم است. روسیه در گذشته تعداد زیادی از جنگنده‌های سوخو ۲۷ و میگ ۲۹ را به کشورهای مختلف فروخته است و همچنین در حال توسعه جنگنده‌های نسل پنجم مانند سوخو ۵۷ و میگ ۳۵ است. [9]

روسیه از نظر تولیدی و فنی قادر به فروش سوخو ۳۵ به ایران است. روسیه در سال ۲۰۱۵ با چین قراردادی به ارزش ۲ میلیارد دلار برای فروش ۲۴ فروند از این جنگنده امضا کرده است و تاکنون ۱۴ فروند را به چین تحویل داده است. [1] روسیه همچنین در سال ۲۰۱۸ با هند قراردادی به ارزش ۵.۴ میلیارد دلار برای فروش ۳۶ فروند از این جنگنده امضا کرده است و قرار است تا سال ۲۰۲۵ این معامله را انجام دهد.

- تحریم‌های آمریکا: آمریکا یکی از بزرگترین مخالفان فروش سلاح به ایران است و تحریم‌های شدیدی را علیه ایران و کشورهایی که با ایران همکاری می‌کنند، اعمال کرده است. آمریکا در سال ۲۰۱۸، از برجام خارج شده و تحریم‌های اقتصادی و نظامی خود را علیه ایران تشدید کرده است. این تحریم‌ها شامل محدودیت‌هایی برای صادرات نفت و گاز، بانکداری، حمل و نقل، فلزات و صنایع دفاعی ایران است. آمریکا همچنین کشورهایی را که با ایران معامله می‌کنند یا به آن سلاح می‌فروشند، تحت تحریم قرار داده و تهدید کرده است. [^1^][1] [^2^][2]

آمریکا از طریق قانون مجازات اقدامات ضدآمریکایی از سوی ایران، روسیه و کره شمالی (CAATSA)، کشورهایی را که سلاح‌های پیشرفته روسیه را خریداری می‌کنند، تحریم می‌کند. این قانون در سال ۲۰۱۷ تصویب شده و در سال ۲۰۱۹ اجرایی شده است. آمریکا بر اساس این قانون، ترکیه را به خاطر خرید سامانه دفاع هوایی اس ۴۰۰ روسیه تحریم کرده و از برنامه جنگنده‌های نسل پنجم اف ۳۵ حذف کرده است. آمریکا همچنین هند را به خاطر خرید سامانه اس ۴۰۰ و جنگنده سوخو ۳۵ تهدید کرده و از آن خواسته است که از این معاملات منصرف شود. [^3^][3]

اگر روسیه سوخو ۳۵ را به ایران بفروشد، احتمالاً با تحریم‌های آمریکا روبرو خواهد شد. این تحریم‌ها می‌توانند شامل محدودیت‌هایی برای صادرات نفت و گاز، بانکداری، حمل و نقل، فلزات و صنایع دفاعی روسیه باشند. این تحریم‌ها می‌توانند تأثیرات منفی بر روی اقتصاد و امنیت روسیه داشته باشند.

- فشارهای اسرائیل و عربستان سعودی: اسرائیل و عربستان سعودی دو کشور منطقه‌ای هستند که با ایران رقابت و تنش دارند. این دو کشور نگران از تقویت نیروی هوایی ایران با خرید جنگنده‌های پیشرفته هستند. این دو کشور می‌توانند از نفوذ خود در آمریکا و جامعه بین‌المللی برای جلوگیری از فروش سوخو ۳۵ به ایران استفاده کنند. این دو کشور می‌توانند از طریق اعمال فشار سیاسی، اقتصادی و رسانه‌ای بر روسیه، آن را از انجام این معامله منصرف کنند. این دو کشور همچنین می‌توانند از طریق افزایش همکاری‌های نظامی و امنیتی با آمریکا و کشورهای دیگر، توازن قدرت را در منطقه به نفع خود تغییر دهند.

- روابط با کشورهای خریدار سوخو ۳۵: روسیه برای فروش سوخو ۳۵ به ایران، باید از اثرات منفی این معامله بر روی روابط خود با کشورهای دیگر خریدار سوخو ۳۵ مانند چین و هند اطمینان حاصل کند. این کشورها ممکن است ناراضی شوند از اینکه روسیه جنگنده‌های پیشرفته را به رقیب منطقه‌ای آنها می‌فروشد. این کشورها ممکن است از روسیه بخواهند که قیمت یا تعداد جنگنده‌هایی که به آنها می‌فروشد را کاهش دهد یا شرایط معامله را بهبود بخشد. این کشورها ممکن است از روسیه بخواهند که از انتقال تکنولوژی سوخو ۳۵ به ایران جلوگیری کند یا به آنها تضمین‌هایی بدهد که ایران از این جنگنده علیه آنها استفاده نخواهد کرد. این کشورها ممکن است از روسیه بخواهند که به آنها جنگنده‌های نسل پنجم مانند سوخو ۵۷ را ارائه دهد.

## نتیجه‌گیری و تحلیل آتی :

سوخو ۳۵ یک جنگنده چند منظوره نسل چهارم است که قابلیت‌های مانور، رادارگریزی، جنگ الکترونیک و حمل انواع موشک‌ها را دارد. ایران به دنبال تقویت نیروی هوایی خود از طریق خرید این جنگنده است. تحلیل شخصی من اینست : روسیه حتی اگر هم بخواهد حداقل تا سال 2030 نمی‌تواند به ایران جنگنده ای تحویل دهد چون می‌بایست قبلا تعهدات خود را مبنی بر تحویل باقی مانده قرادادهای چین و هند، انجام دهد.

روسیه همیشه در مقابل ایران چنین بازی‌هایی انجام داده مانند قرارداد نیروگاه اتمی و اس 300 که ایران مجبور شد برای احقاق حقوق خود به دادگاه بین‌المللی متوسل شود، ولی همین روسیه اس 400 که بسیار پیشرفته تر است به ترکیه با التماس تحویل داد و یک بانک روسی را واداشت که وامی با درصد سود پایین به ترکیه، جهت خرید اس 400 اختصاص دهد.

و در پایان علی رغم گفته های منابع ایرانی، روسیه روزی سوخو 35 به ایران خواهد فروخت که جنگنده های نسل 6 هم تولید شده باشند.

یادآور می شود روسیه در قبال بهینه سازی و تدارکات میگ 29 و سوخو 24 های خریداری شده قبلی، شانه خالی کرده و تسلیحات و قطعات آن جنگنده ها را به ایران نمیفروشد لذا خوش‌خیالیست اگر فکر کنیم روسیه سوخو 35 را به ایران قبل از سال 2030 بفروشد.