آشنایی با نظریه پست فوردیسم

نویسنده : دکتر #نورالدین_جعفری_هزارانی

پست فوردیسم یک اصطلاح است که برای توصیف رشد روش‌های جدید تولید که بر پایه تولید انعطاف‌پذیر، فردی‌سازی روابط کار و تفکیک بازارها به بخش‌های مجزا است پس از فروپاشی تولید فوردیستی استفاده می‌شود. تولید فوردیستی مدل غالب سازماندهی تولید از سال ۱۹۱۰ تا ۱۹۶۰ بود که منجر به رشد چشمگیر بخش تولید آمریکا و تثبیت آن به عنوان یک قدرت صنعتی شد. این مدل بر پایه مدل خط مونتاژ، که توسط هنری فورد به کمال رسید، بود. برخی از نظریه‌پردازان پست فوردیستی معتقدند که پایان برتری اقتصاد آمریکا با پایان فوردیسم تبیین می‌شود. ¹

مصرف پست فوردیستی با انفرادگرایی و انتخاب مصرف‌کننده مشخص می‌شود. الگوهای مصرف به سبک زندگی و هویت گرایش دارند و مصرف بخش جزئی از فرهنگ است. مصرف‌کننده است که سازماندهی تولید را مشخص می‌کند و خرده‌فروشان سعی می‌کنند با استفاده از فناوری اطلاعات، داده‌های مصرف‌کننده را جمع‌آوری کنند و به الگوهای تقاضای مصرف‌کننده واکنش نشان دهند. به همین دلیل، چارچوب اقتصاد استراتژیک بالاترین تعامل بین تامین‌کننده و سازنده را ايجاد مي كند. برای بازار کار، این نيازمندي به يك تغيير از تقسيم كار به قابليت سازگاري با نقش هاي مختلف در توليد منجر شده است، با اين حال، همچنين منجر به درگيري بيشتر در فرآيند كار و دانش بيشتر درباره فرآيند كار و استقلال بيشتر در كار شده است. در این شکل، شغل های غیر استاندارد در حال افزایش است. ²

پست فوردیسم به طور معمول به سه حوزه فکری تقسیم می‌شود: حوزه تنظیم، تخصصی‌سازی انعطاف‌پذیر و نئو-شومپتریسم.

حوزه تنظیم (همچنین به عنوان رویکرد نئو-مارکسیستی یا حوزه فرانسوی تنظیم شناخته می‌شود) برای پاسخ دادن به پارادوکس اینکه چگونه سرمایه‌داری هم گرایش به بحران، تغییر و ناپایداری دارد و هم توانایی ثبات بخشیدن به نهادها، قوانین و نرم‌ها را دارد، طراحی شده است. ¹

تخصصی‌سازی انعطاف‌پذیر (Flexible specialization) یک روش تولید است که بر پایه استفاده از فناوری‌های جدید، کارگران ماهر و بازارهای نیشه‌ای است. این روش در دهه ۱۹۷۰ در اروپای جنوبی و شرق آسیا پیدا شد و به عنوان گزینه‌ای برای رقابت با تولید فوردیستی در بازار جهانی مطرح شد.

نئو-شومپتریسم (Neo-Schumpeterianism) یک روش نظری است که بر پایه ایده‌های جوزف شومپتر، اقتصاددان اتریشی، است. این روش تأکید بر نقش نوآوری، رقابت و تحولات ساختاری در رشد اقتصادی دارد. این روش در دهه ۱۹۸۰ در آلمان و سوئد پیدا شد و به عنوان گزینه‌ای برای تحلیل تغییرات اقتصاد جهان پس از جنگ سرد مطرح شد.